Shigeru Ban và vẻ đẹp nhân văn trong những dự án vì nhân loại
Posted by

Shigeru Ban và vẻ đẹp nhân văn trong những dự án vì nhân loại

Với vinh dự giành giải thưởng danh giá Pritzker vào năm 2014, Shigeru Ban là kiến trúc sư nổi tiếng với những sáng kiến mới trong việc sử dụng vật liệu cũng như hướng tiếp cận đầy đam mê của ông với kiến trúc. Trong hơn 3 thập kỷ, Shigerun Ban – người sáng lập Voluntary Architects Network (Mạng lưới kiến trúc sư tình nguyện) – đã áp dụng chính những tri thức toàn diện của ông về vật liệu tái chế, đặc biệt là giấy và cardboard để tiến hành xây dựng những công trình nhà ở với chất lượng cao và chi phí thấp cho những nạn nhân của các thảm họa diễn ra trên toàn thế giới, từ Rwanda tới Haiti, từ Thổ Nhĩ Kỳ tới Nhật Bản và hơn nữa. Nội dung bài viết dưới đây sẽ giới thiệu tới những dự án vì nhân loại nổi tiếng của Shigeru Ban trong những năm vừa qua.

Nhà ở bằng giấy – Kobe, Nhật Bản, 1995

Kết cấu móng của công trình được làm từ các thùng bia được quyên góp và các túi cát. Kết cấu tường sử dụng giấy dạng ống với đường kính 106mm, dày 4mm. Kết cấu mái được thiết kế dạng lều, sử dụng vải bạt để phủ. Khoảng không gian 1.8m giữa các ngôi nhà có thể được sử dụng làm không gian sinh hoạt chung. Giải pháp chống thấm, cách nhiệt được sử dụng ở đây là việc bố trí các tấm bọt không thấm nước được nén và ép giữa các ống giấy và tường. Chi phí vật liệu cho công trình với diện tích 52m2 là dưới 2000 USD. Các ngôi nhà này đều có thể được dễ dàng tháo dỡ trong khi vật liệu làm nên nó dễ được xử lý và tái chế.

Nhà thờ bằng giấy – Kobe, Nhật Bản, 1995-2005 (đã được tháo dỡ)

Công trình nhà thờ, khu vực sinh hoạt chung này được xây dựng bởi nhóm tôn giáo tình nguyện, những người đã có nhà cửa của họ bị tàn phá trong trận động đất Kobe năm 1995. Vật liệu được tặng từ một số công ty và công trình được xây dựng hoàn thiện chỉ trong vòng 5 tuần với 160 tình nguyện viên. Mặt bằng (10x15m) được bao phủ bởi lớp vỏ polycarbonate dạng sóng. Bên trong nó, 58 ống giấy (đường kính 325mm, dày 14.8mm, cao 5m) được bố trí dưới dạng elip. Hình dạng elip này được thiết kế dựa trên thiết kế nhà ở của Bernini, đồng thời, khoảng cách giữa đường elip được làm từ ống giấy và lớp vỏ polycarbonate được sử dụng làm hành lang và kết cấu chịu lực phụ trợ cho tổng thể công trình. Tại lối vào của đường elip, khoảng cách giữa các ống giấy được bố trí rộng hơn, lớp vỏ được chiếu sáng hoàn toàn để tạo lên không gian tiếp nối liên tục giữa trong và ngoài. Công trình được tháo dỡ vào tháng 06, 2005 và toàn bộ vật liệu được gửi tới một thành phố ở Đài Loan.

Nhà ở tị nạn khẩn cấp bằng giấy cho UNHCR – Trại tị nạn Byumba, Rwanda, 1999

Hơn 2 triệu người đã trở thành người vô gia cư do cuộc nội chiến nổ ra tại Rwanda năm 1994. Văn phòng Ủy ban Tối cao cho người tị nạn của Liên hiệp quốc (UNHCR) thông thường cung cấp các tấm nhựa và ống nhôm để sử dụng cho việc xây dựng nhà ở tị nạn. Tuy nhiên, dân tị nạn Rwanda thường bán những ống nhôm này và sau đó chặt cây lấy cành sử dụng cho kết cấu trại tị nạn. Với tình trạng này, một giải pháp mới sử dụng vật liệu mới cần phải được tính tới. Vật liệu thay thế được sử dụng ở đây là các ống giấy với chi phí thấp. Dự án đề xuất này của Shigeru Ban đã nhanh chóng được chấp thuận và các mô hình mẫu nhà ở được nhanh chóng xây dựng sau đó.

Ba mẫu nhà đã được thiết kế và thử nghiệm tính bền, đánh giá về chi phí và khả năng chống mối. Do ống giấy có thể được chế tạo với chi phí thấp, sử dụng máy móc cỡ nhỏ và đơn giản với khả năng chế tạo vật liệu tại chỗ để giảm thiểu chi phí vận chuyển. Vào năm 1998, 50 công trình đã được xây dựng tại Rwanda và liên tiếp được theo dõi để đánh giá hiệu quả vận hành trong điều kiện thực tế.

Nhà ở bằng giấy – Ấn Độ, 2001

Điều đặc biệt nhất ở nhà ở giấy tại Ấn Độ chính là kết cấu móng và mái đặc trưng. Gạch vụn từ các công trình bị phá dỡ đã được tận dụng cho kết cấu móng thay vì sử dụng các thùng bia cũ – loại vật liệu khó có thể được tìm thấy trong khu vực. Công trình sử dụng kết cấu sàn từ bùn đất được nén chặt. Với kết cấu mái, tre được chẻ và sử dụng làm sườn của mái vòm trong khi tre nguyên cây được sử dụng làm dầm mái, tiếp đó là lớp lợp đan từ cây mía rồi bạt nhựa để chống mưa và cuối cùng là lớp lợp làm từ cây mía. Thông gió tự nhiên có được nhờ vào các ô mở tại 2 đầu và các lỗ nhỏ trên lớp lợp. Nhờ vào giải pháp này, hoạt động nấu nướng có thể được diễn ra bên trong công trình và qua đó đồng thời tăng hiệu quả chống muỗi.

Dự án tái xây dựng sau thảm họa sóng thần – Kirinda, Sri Lanka, 2007

Nằm tại bờ Đông Nam của Sri Lanka, Kirinda là ngôi làng của cộng đồng ngư dân với tôn giáo chính là đạo Hồi. Chịu ảnh hưởng từ trận động đất Sumatra vào 26/12/2004, phần lớn nhà ở trong ngôi làng đã bị cuốn sạch bởi sóng thần. Dân làng buộc phải sinh sống trong những ngôi nhà tạm bợ dưới điều kiện tổn thất nghiêm trọng. Dự án tái định cư sau thảm họa sóng thần là dự án xây dựng 67 ngôi nhà và nhà thờ Hồi giáo, đồng thời kết hợp hoạt động trồng cây.

Mỗi công trình bao gồm 2 phòng ngủ, hành lang và khoảng sân được phủ mái che đóng vai trò như không gian bán mở. Hành lang và sân phủ mái che có thể được tận dụng như một phòng lớn. Tuy nhiên, để tôn trọng truyền thống của dân làng theo nguyên tắc đạo Hồi, khi người phụ nữ trong gia đình cần tránh gặp mặt khách, tất cả các phòng được bố trí tách biệt bởi các cửa gập. Khoảng sân mang tới cảm giác như ở dưới bóng mát cây xanh, đồng thời cũng bảo vệ không gian khỏi ánh nắng mặt trời trực tiếp và thông gió cho toàn ngôi nhà. Chính vì vậy, khoảng không gian chung này đóng vai trò quan trọng trong đời sống thường ngày của dân cư tại đây, là nơi có bữa ăn gia đình, nơi gặp gỡ với hàng xóm, nơi sửa chữa lưới và thiết bị đánh cá.

Bởi đây là dự án tái định cư, yếu tố quan trọng là chi phí thấp và việc giảm thiểu thời gian xây dựng. Vật liệu chính là các khối/viên gạch đất ép có sẵn tại Sri Lanka, chi phí thấp và không cần tới nhân công trình độ cao. Các khối này có bề mặt không bằng phẳng, do đó chúng có thể dễ dàng được liên kết, ghép nối với nhau tương tự như trò chơi xếp hình LEGO. Thêm vào đó, trang thiết bị nội thất cũng được bố trí cho công trình. Vật liệu sử dụng cho thiết bị nội thất là cây cao su, loại vật liệu ít phổ biến trong kiến trúc. Tuy nhiên, do công nghiệp cao su là loại hình công nghiệp phổ biến tại Sri Lanka nên vật liệu này có rất nhiều tại đây và được tận dụng bởi Shigerun Ban.

Trường tiểu học tạm thời Hualin – Chengdu, Trung Quốc, 2008

Dự án phối hợp giữa các trường đại học Nhật Bản và Trung Quốc bao gồm việc thiết kế và xây dựng các lớp học và công trình trường tiểu học tạm thời bằng cấu trúc ống giấy thay thế cho công trình bị phá hủy trong trận động đất Sichuan tháng 05 năm 2008. Trong khi phần lớn dự án tái xây dựng tập trung vào nhà ở tạm thời thì Shigeru Ban được yêu cầu xây dựng nhiều trường học từ Phòng Giáo dục quận Chenghua, Chengdu. Những công trình trường học, lớp học trước đó hoặc là hư hỏng không thể sử dụng, hoặc bị đóng cửa do sự chậm trễ trong tiến độ thi công. Chính vì thế, Shigeru Ban thiết kế các công trình trường học tạm thời sử dụng ống giấy, loại vật liệu rẻ, có khả năng tái chế, tái sử dụng và có sẵn tại khu vực xây dựng. Trong suốt kì nghỉ hè, khoảng 120 sinh viên tình nguyện Nhật Bản và Trung Quốc đã làm việc với nhau cùng với hoạt động quản lý xây dựng hợp lý, ba công trình (9 lớp học) đã được xây dựng chỉ trong khoảng 40 ngày. Đây là những công trình đầu tiên tại Trung Quốc sử dụng kết cấu ống giấy và là những trường học đầu tiên được tái xây dựng tại khu vực xảy ra động đất. Những giải pháp xây dựng đơn giản được phát triển phù hợp với đối tượng có kĩ năng thấp hoặc không có kĩ năng như tình nguyện viên.

Khán phòng giấy – L’aquia, Ý, 2011

Vào 06/04/2009, L’Aquila, Ý phải hứng chịu một trận động đất. Mặc dù vậy, Hội nghị Thượng đỉnh G8 vẫn quyết định lựa chọn L’Aquila làm nơi tổ chức sự kiện gặp mặt các quốc gia phát triển thuộc khối G8 vào tháng 07 cùng năm. Chính quyền Nhật Bản đã đưa ra kế hoạch xây dựng khán phòng hòa nhạc tạm thời làm từ vật liệu giấy được đề xuất bởi Shigeru Ban để hỗ trợ hoạt động xây dựng tái thiết thành phố, nơi nổi tiếng với nền âm nhạc. Mục tiêu của dự án là xây dựng một khán phòng hòa nhạc bằng giấy có khả năng được lắp đặt và tháo rời dễ dàng để phục vụ cho việc tái thiết các hoạt động âm nhạc của thành phố.

Nhà ở tạm thời làm từ container – Onagawa, Miyagi, 2011

Trong quá trình tái thiết sau thảm họa sóng thần vào tháng 03 năm 2011, bên cạnh việc thăm hơn 50 cơ sở tạm thời và lắp đặt hơn 1800 vách ngăn tạm thời 2x2m, Shigeru Ban nghe tin rằng Onagawa gặp khó khăn trong việc xây dựng đủ nhà ở tạm thời do việc không còn có đủ mặt đất bằng phẳng để xây dựng. Từ đó, Shigeru Ban để xuất dự án nhà ở 3 tầng làm từ containers vận chuyển. Bằng việc chồng các containers này lên nhau theo dạng bàn cờ, công trình sẽ mang tới đủ ánh sáng, không gian sống mở giữa các containers. Nhà ở tạm thời đề xuất bởi chính phủ được thực hiện rất kém và thiếu không gian cất giữ đồ, chính vì thế, nhà ở của Shigeru Ban được thiết kế với nhiều tủ, giá thông qua sự giúp đỡ của tình nguyện viên và nguồn vốn quyên góp.

Nhà thờ giấy bìa các tông – Christchurch, New Zealand, 2013

Trận động đất 6.3 độ richter vào tháng 02/2011 đã tàn phá nặng nề Nhà thờ Christchurch – biểu tượng của Christchurch, New Zealand. Để ứng phó với tình huống này, Shigeru Ban đã được đề nghị xây dựng công trình thánh đường mới tạm thời với hệ thống ống giấy có chiều dài bằng nhau và dạng kết cấu khối hộp container với chiều dài 20ft. Do các đặc điểm hình học về mặt bằng và mặt đứng của công trình được quyết định bởi công trình ban đầu, Shigeru Ban đã để lại dấu ấn thông qua việc thiết kế các ống giấy có góc nghiêng khác nhau. Công trình với sức chứa lên tới 700 người có thể được sử dụng làm không gian tổ chức sự kiện hoặc hòa nhạc.

(Theo Arch Daily)

0 0 981 13 July, 2015 Trào lưu công trình xanh thế giới July 13, 2015
0 votes

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Facebook Comments